روش تحلیل گفتمان انتقادی و کاربرد آن در مطالعات متنی و تاریخی

دوره آموزشی «کارگاه روش تحلیل گفتمان انتقادی و کاربرد آن در مطالعات متنی و تاریخی» توسط پژوهشکده تمدن اسلامی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی از تاریخ9 آبان‌ماه 1405 بصورت مجازی شروع می‌شود.

تحلیل گفتمان در دهه‌های اخیر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویکردهای روش‌شناختی در مطالعات کیفی علوم انسانی مورد توجه گسترده قرار گرفته است. این روش با تمرکز بر رابطه میان زبان، متن، قدرت، ایدئولوژی و زمینه‌های اجتماعی، امکان خوانش انتقادی و چندلایه متون را فراهم می‌سازد و از این‌رو در حوزه‌هایی چون تاریخ، ادبیات، علوم سیاسی، مطالعات فرهنگی، رسانه و علوم اجتماعی کاربرد فراوان یافته است.

در فضای علمی معاصر، متن دیگر صرفاً مجموعه‌ای از واژگان یا ابزار انتقال اطلاعات تلقی نمی‌شود، بلکه به‌مثابه عرصه‌ای برای تولید معنا، بازنمایی قدرت و شکل‌دهی به گفتمان‌های اجتماعی و فرهنگی مورد مطالعه قرار می‌گیرد. با این حال، بخش مهمی از آموزش‌های دانشگاهی در حوزه علوم انسانی همچنان مبتنی بر خوانش‌های توصیفی و سنتی متن است و کمتر به سازوکارهای گفتمانی، ایدئولوژیک و قدرت‌محور در متون توجه می‌شود. این مسئله موجب شده است که بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران در تحلیل انتقادی متون و بهره‌گیری از روش‌های نوین کیفی با دشواری مواجه باشند.

از سوی دیگر، گسترش مطالعات میان‌رشته‌ای و افزایش توجه به پژوهش‌های مسئله‌محور، ضرورت آشنایی با روش تحلیل گفتمان و کاربرد عملی آن را دوچندان کرده است. تحلیل گفتمان به پژوهشگران کمک می‌کند تا علاوه بر فهم ساختارهای زبانی متن، ارتباط آن را با زمینه‌های تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی نیز مورد بررسی قرار دهند و لایه‌های پنهان معنا، قدرت و ایدئولوژی را آشکار سازند.

این دوره آموزشی با هدف آشنایی شرکت‌کنندگان با مبانی نظری تحلیل گفتمان، رویکردهای مهم آن و شیوه کاربرد عملی این روش در تحلیل متن طراحی شده است. در این کارگاه تلاش می‌شود ضمن معرفی مهم‌ترین نظریه‌ها و رویکردهای تحلیل گفتمان، نمونه‌هایی عملی از تحلیل متون در حوزه علوم انسانی ارائه شود تا پیوند میان مباحث نظری و کاربرد پژوهشی تقویت گردد.

اهمیت این دوره در آن است که می‌تواند زمینه ارتقای مهارت‌های پژوهشی، تقویت نگاه انتقادی و توسعه توان تحلیل متون را در میان دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان علوم انسانی فراهم سازد و بستر مناسبی برای تولید پژوهش‌های خلاقانه، مسئله‌محور و میان‌رشته‌ای ایجاد کند.

فایل پوستر

سرفصل‌ها و محتوای دوره آموزشی:

آشنایی با مبانی نظری تحلیل گفتمان و جایگاه آن در علوم انسانی

مفاهیم بنیادین: متن، گفتمان، زبان، قدرت و ایدئولوژی

بررسی رابطه متن با زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و تاریخی

کارگاه عملی: خوانش و تحلیل گفتمانی یک متن

آشنایی با نظریه گفتمان لاکلا و موف و مفاهیم بنیادین آن

بررسی مفاهیمی چون دال مرکزی، مفصل‌بندی، هژمونی و دیگری

تحلیل نقش زبان در شکل‌گیری معنا و گفتمان‌های اجتماعی

کارگاه عملی: تحلیل یک متن با رویکرد گفتمانی لاکلا و موف

کاربرد تحلیل گفتمان در مطالعات ادبی، تاریخی و فرهنگی

شیوه طراحی پژوهش مبتنی بر تحلیل گفتمان و تحلیل داده‌های متنی

بررسی نمونه‌های پژوهشی و تحلیل متون منتخب

ارائه و نقد تحلیل‌های انجام‌شده توسط شرکت‌کنندگان

با هدف افزایش دانش نظری

رتقای مهارت عملی

شرکت در این دوره برای چه کسانی مفید است؟

شرکت در این دوره برای دانشجویان، پژوهشگران و برای تمامی متخصصان و علاقمندان علوم انسانی مفید است.

مدت زمان دوره : 4.5 ساعت ( 3 جلسه 1.5 ساعته ) 3 روز

زمان برگزاری: روزهای شنبه، ساعت 9 تا 10:30       تاریخ شروع دوره: 9 آبان‌ماه 1405

با ارائه گواهینامه معتبر و مورد تأیید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دارای ارزش علمی و اداری و قابل ترجمه

کانال ایتای مرکز:    eitaa.com/mataihcs

مشاوره: 88624485

در صورت نیاز به شماره 09104107131 پیام بدهید

تهران- بزرگراه کردستان- نبش خیابان دکتر صادق آئینه وند (64 غربی)

مدیریت ترویج دستاوردهای پژوهش های علوم انسانی